Zapotrzebowanie energetyczne młodego sportowca

Ile energii kosztuje wzrastanie?

Według raportu ekspertów z 2004 roku koszt wzrostu stanowi 1–2% całkowitego zapotrzebowania do połowy okresu dojrzewania, a w późnych latach nastoletnich jest znikomy.

Koszt wzrostu ma dwie części: energię zużywaną na budowę nowych tkanek i energię zmagazynowaną w tych tkankach, głównie w tłuszczu i białku. Pierwsza mieści się już w wydatku zmierzonym metodą podwójnie znakowanej wody, dlatego eksperci Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa, Światowej Organizacji Zdrowia i Uniwersytetu Narodów Zjednoczonych (FAO/WHO/UNU) doliczyli do niego tylko drugą, około 2 kcal na każdy gram przyrostu masy ciała. Nawet błąd tej wartości rzędu 50% zmieniłby wyliczone zapotrzebowanie dzieci i młodzieży tylko o około 1%.

Przegląd z 2021 roku podaje przykład piętnastoletniego chłopca, który przybiera 6 kg rocznie i odkłada w rosnących tkankach około 33 kcal na dobę³. Według przeglądu dowody wskazują, że zmiany związane z aktywnością fizyczną i treningiem prawdopodobnie znacznie silniej wpływają na całkowite zapotrzebowanie nastoletnich sportowców niż koszt wzrostu.

W bazie pomiarów podwójnie znakowaną wodą u osób w wieku od 8 dni do 95 lat całkowity wydatek rośnie przez dzieciństwo i okres dojrzewania, ale wydatek skorygowany o wielkość i skład ciała maleje⁴. Spada od 147,8% wartości dorosłych w wieku 1–2 lat do 102,7% w wieku 20–25 lat. Autorzy przypuszczają, że podwyższony wydatek w dzieciństwie może odzwierciedlać koszt wzrostu i rozwoju.

Ile kalorii dziennie zużywa młody piłkarz?

W akademii klubu angielskiej Premier League całkowity wydatek zawodników do lat 12–13, do lat 15 i do lat 18 wynosił 2 859, 3 029 i 3 586 kcal na dobę; dwie młodsze grupy nie różniły się między sobą⁵.

Wydatek zmierzono metodą podwójnie znakowanej wody, opisaną w haśle Całkowita przemiana materii. Badano przez 14 dni sezonu 24 zawodników, po 8 w każdej grupie. W grupie do lat 18 wydatek poszczególnych zawodników wynosił od 2 542 do 5 172 kcal na dobę. Masa beztłuszczowa rosła od grupy do grupy: 31,1, 42,9 i 57,2 kg. U części zawodników z każdej grupy wiekowej wydatek przewyższał wartości opisane wcześniej u dorosłych piłkarzy Premier League. Spożycie energii, oceniane na podstawie zdjęć posiłków, w żadnej grupie nie różniło się znamiennie od zmierzonego wydatku.

Badanie z 2023 roku porównało trzynastolatków z akademii Premier League z rówieśnikami grającymi w piłkę poza akademią⁶. W ciągu 14 dni zawodnicy akademii mieli łącznie 975 minut zajęć piłkarskich, a pozostali 397. Wydatek pierwszych wynosił 3 380, drugich 2 641 kcal na dobę, czyli 66 i 52 kcal na kilogram masy ciała na dobę. Autorzy wskazali na ryzyko urazów przy dużej objętości treningu w okresie wzrostu i uznali, że zawodnicy akademii potrzebują z jedzeniem tyle energii i węglowodanów, ile wymaga zwiększony koszt szkolenia.

Grupowe szacunki wydatku nastoletnich sportowców przytaczane w przeglądzie z 2021 roku wynoszą około 3 640 kcal na dobę u chłopców i 3 100 kcal u dziewcząt. Wydatek konkretnej osoby może znacznie odbiegać od średniej, na przykład gdy zmieniają się obciążenia, gdy zawodnik uprawia kilka dyscyplin, pracuje dorywczo albo poza treningiem wyrównawczo mniej się rusza.

Czy wzory dla dorosłych nadają się dla nastoletnich sportowców?

Wzorów na przemianę spoczynkową opracowanych dla dorosłych przegląd z 2021 roku nie zaleca u nastoletnich sportowców, bo zaniżały wydatek zmierzony kalorymetrią pośrednią nawet o 300 kcal na dobę. Równania Schofielda z 1985 roku przewidują podstawową przemianę materii z masy ciała albo z masy i wzrostu, a ich autor uznał, że błąd dla pojedynczej osoby musi być duży⁷. Przygotowano je dla konsultacji FAO/WHO/UNU, z osobnym przedziałem wieku 10–18 lat, a Henry po krytycznym przeglądzie ich bazy przedstawił w 2005 roku wzory Oxford⁸. Ich dokładność, także u nastoletnich sportowców, opisuje hasło Wzory na zapotrzebowanie energetyczne.

Kosztu energetycznego ćwiczeń wykonywanych przez nastoletnich sportowców nie opublikowano, dlatego oblicza się go z wartości równoważnika metabolicznego (MET) wyznaczonych dla dorosłych. Raport FAO/WHO/UNU wyprowadził równania całkowitego wydatku dzieci z samej masy ciała. Obliczone z nich zapotrzebowanie dotyczy populacji o przeciętnej aktywności, a zmienność między dziećmi w badaniach sięgała 34%. Grupom bardziej aktywnym, na przykład uprawiającym przez kilka godzin w kilka dni tygodnia sport o dużym wysiłku, raport dolicza 15%.

Kalkulator zapotrzebowania kalorycznego portalu nie podaje wyniku osobom poniżej 18 lat. Uzasadnienie opisuje hasło Zapotrzebowanie kaloryczne.

Czy młodym sportowcom często brakuje energii?

U młodych osób trenujących intensywnie niska dostępność energii i możliwe objawy względnego niedoboru energii w sporcie (REDs) wydają się częste.

Konsensus Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego (MKOl) z 2023 roku opisuje REDs jako zespół szkodliwych skutków dla zdrowia i wyników sportowych⁹. Dotyczy kobiet i mężczyzn narażonych na niską dostępność energii, czyli spożycie energii za małe wobec wydatku na wysiłek. W okresie rozwoju niedobór może prowadzić do opóźnienia dojrzewania płciowego, zaburzeń miesiączkowania, słabego zdrowia kości, niskiego wzrostu, zaburzeń odżywiania i większego ryzyka urazów. Także u rozwijających się zawodników z budową ciała sprzyjającą chorobom przewlekłym, na przykład w rzutach, autor nie zaleca ostrego i długotrwałego ograniczania energii, a za właściwsze uznaje utrzymanie masy ciała niż jej redukcję.

Przegląd zakresu z 2026 roku objął badania sportowców dyscyplin drużynowych w wieku 12–19 lat¹⁰. Niewystarczające spożycie energii albo ujemny bilans energetyczny stwierdzono w 12 z 46 badań (26,1%), najczęściej w okresach dużego obciążenia treningowego. Badania z pomiarem podwójnie znakowaną wodą sugerują, że opisywane deficyty mogą być zawyżone przez zaniżanie deklarowanego spożycia i nieprecyzyjne szacowanie wydatku. W jednym z nich deklarowane spożycie było o około 40% niższe od zmierzonego wydatku.

MKOl uznaje uniwersalny próg dostępności energii, 30 kcal na kilogram beztłuszczowej masy ciała, za dyskusyjny u kobiet, a u mężczyzn za jeszcze słabiej poznany. Amerykańska Koalicja do spraw Triady Sportsmenek w aktualizacji konsensusu z 2025 roku nie zaleca posługiwania się takim progiem¹¹. Zaburzenia miesiączkowania występują bowiem także powyżej tej wartości, a dostępność energii trudno zmierzyć poza laboratorium. Definicję i tło opisuje hasło Deficyt energetyczny.

Jak ocenia się niedobór energii u młodych sportowców?

Wytyczne Triady z 2025 roku, przeznaczone dla dorastających i dorosłych sportsmenek, za najlepszy dowód niedoboru energii uznają powtarzane pomiary. Masa ciała i wskaźnik BMI mogą bowiem pozostawać stałe mimo niedoboru, gdy organizm wyrównawczo zwalnia przemianę materii. Powtarzane pomiary mają pokazać spadek co najmniej jednego wskaźnika: masy ciała, odsetka oczekiwanej masy ciała, BMI, u nastolatek centyla BMI dla wieku, albo nasilenie zachowań świadczących o ograniczaniu jedzenia. Przy pojedynczym pomiarze na duże ryzyko może wskazywać między innymi BMI dla wieku poniżej 5. centyla u nastolatki.

Tabela kwalifikująca dorastające sportsmenki do densytometrii (DXA) za oznakę ciężkiego niedoboru energii uznaje między innymi masę ciała biegnącą poniżej oczekiwanego toru na siatce centylowej CDC, na przykład po przekroczeniu w dół co najmniej 2 linii, a umiarkowanego po przekroczeniu jednej. Druga wersja narzędzia MKOl do oceny klinicznej REDs ma ułatwić wykrycie i rozpoznanie kliniczne zespołu.

Z powodu częstszych zaburzeń odżywiania w dyscyplinach ceniących szczupłość przegląd z 2021 roku przytacza postulaty, by w sporcie młodzieżowym zrezygnować z oceny składu i masy ciała.

Najczęstsze pytania

Ile kalorii dziennie potrzebuje nastoletni sportowiec?

Około 3 640 kcal u chłopców i 3 100 kcal u dziewcząt, według szacunków grupowych przytaczanych w przeglądzie z 2021 roku. U konkretnej osoby wydatek może jednak znacznie odbiegać od średniej.

Czy stała masa ciała wyklucza niedobór energii?

Nie. Masa ciała i BMI mogą się nie zmieniać mimo niedoboru, jeśli organizm wyrównawczo zwalnia przemianę materii.

Czy obowiązuje próg dostępności energii 30 kcal/kg?

Nie jako uniwersalna granica. MKOl uznaje próg 30 kcal na kilogram beztłuszczowej masy ciała za dyskusyjny u kobiet i jeszcze słabiej poznany u mężczyzn, a Koalicja do spraw Triady Sportsmenek w 2025 roku nie zaleca posługiwania się nim.

Czy deklarowane spożycie młodych sportowców jest wiarygodne?

Nie zawsze. Deficyty opisywane w badaniach mogą być zawyżone przez zaniżanie deklarowanego spożycia, a w jednym badaniu deklarowane spożycie było o około 40% niższe od zmierzonego wydatku.

Zobacz też: Zapotrzebowanie kaloryczne, Wzory na zapotrzebowanie energetyczne, Całkowita przemiana materii.

Artykuły: Jak obliczyć zapotrzebowanie kaloryczne.