Wiek metaboliczny – wskaźnik wyliczany przez analizator składu ciała metodą impedancji bioelektrycznej (BIA) z oszacowanej podstawowej przemiany materii i składu ciała1, 2. Wynik w latach zestawia się z wiekiem kalendarzowym, a wartość wyższą od niego proponowano traktować jako sygnał podwyższonego ryzyka sercowo-metabolicznego2. W dietetyce sportowej pojawia się na wydrukach z analizy składu ciała.
Jak oblicza się wiek metaboliczny?
Wiek metaboliczny wylicza urządzenie, odnosząc podstawową przemianę materii badanego do wartości oczekiwanej dla osób w tym samym wieku kalendarzowym3. Wskaźnik opracowano, aby porównywać podstawową przemianę materii osób w różnym wieku1. Producent nie ujawnił matematycznej postaci wzoru, który pozostaje jego zastrzeżonym algorytmem. Nie da się więc ustalić, jaki udział w wyniku mają BMI, masa tłuszczowa i masa mięśniowa.
Dane wejściowe algorytmu również są szacunkami. Analizator BIA nie mierzy masy mięśniowej bezpośrednio, lecz wylicza ją z przewodnictwa elektrycznego całego ciała, a na pomiar wpływa także stan nawodnienia4. Oszacowania masy mięśniowej zmieniają się z marką urządzenia i z populacją odniesienia.
Co wysoki wiek metaboliczny mówi o zdrowiu?
Wiek metaboliczny u 435 pacjentów dwóch przychodni wynosił średnio 62,9 roku w grupie wysokiego ryzyka zespołu metabolicznego i 37,8 roku w grupie niskiego ryzyka; ryzyko oceniono kwestionariuszem. U 683 dorosłych z cukrzycą typu 2 wiek metaboliczny był tym wyższy, im większy był stopień otyłości, choć wiek kalendarzowy w grupach się nie różnił. Nie korelował natomiast z glukozą na czczo ani z hemoglobiną glikowaną. Autorzy uznali, że może on służyć jako wskaźnik opisowy składu ciała, ale jego wartość kliniczna ponad BMI i stosunek obwodu talii do wzrostu pozostaje nieudowodniona.
U 327 młodych dorosłych ubiegających się o przyjęcie na studia z wychowania fizycznego i sportu wiek metaboliczny korelował dodatnio z BMI (0,87), z poziomem tłuszczu trzewnego (0,77) i z wyliczoną podstawową przemianą materii (0,81)5.
Czy dieta i ćwiczenia obniżają wiek metaboliczny?
Wiek metaboliczny był jednym z mierzonych wyników w kilku badaniach z ćwiczeniami i z dietą6, 7, 8, 9. W badaniu z losowym przydziałem 98 nieaktywnych fizycznie pracownic znamiennie poprawił się tylko w grupie ćwiczącej choreograficzny fitness trzy razy w tygodniu po godzinie6. Grupa, która dodawała 20 minut ćwiczeń siłowych z masą własnego ciała, nie uzyskała znamiennej poprawy. W pilotażowym badaniu 14 nieaktywnych mężczyzn rdzennego pochodzenia, rozlosowanych do dwóch grup, znamienna różnica wieku metabolicznego wypadła na korzyść tych, którzy przez 9 tygodni 2 razy w tygodniu grali w gry w małych zespołach7.
Wśród 108 osób z nadwagą i otyłością, których przydzielono do grup według chronotypu, wczesne okno żywieniowe z ograniczeniem energii obniżyło po 3 miesiącach wiek metaboliczny o 3 lata więcej niż samo ograniczenie energii8. Post przerywany stosowany przez 20 dni nie zmienił znamiennie wieku metabolicznego u 24 młodych kobiet z otyłością9. W obserwacji wstecznej 414 dorosłych po 6 miesiącach porad dotyczących diety śródziemnomorskiej wynik spadł o 0,94 roku. Autorzy zastrzegli, że badanie nie miało grupy kontrolnej, a związek ze zmianami składu ciała może częściowo wynikać ze wspólnych elementów algorytmu urządzenia.
Czy wiek metaboliczny to wiek biologiczny?
Wiek metaboliczny autorzy obserwacji wstecznej określili jako złożony wskaźnik zastępczy, a nie bezpośrednią miarę starzenia biologicznego. Podobnie zastrzegają autorzy badania u osób z cukrzycą: wyższego wieku metabolicznego przy większej otyłości nie należy interpretować jako dowodu przyspieszonego starzenia biologicznego. Do szacowania wieku biologicznego służą inne narzędzia, między innymi zegary epigenetyczne, czyli biomarkery starzenia obliczane z danych o metylacji DNA10.
Najczęstsze pytania
Czy znany jest wzór na wiek metaboliczny?
Nie. Algorytm jest zastrzeżony, a producent nie podał jego matematycznej postaci. Nieznany pozostaje więc udział BMI, masy tłuszczowej i masy mięśniowej w wyniku.
Czy wiek metaboliczny zależy od BMI?
Wiąże się z nim dodatnio: u 327 młodych dorosłych kandydujących na studia z wychowania fizycznego i sportu korelacja z BMI wyniosła 0,87, z poziomem tłuszczu trzewnego 0,77, a z wyliczoną podstawową przemianą materii 0,81.
Czy post przerywany obniża wiek metaboliczny?
Nie w badaniu 24 młodych kobiet z otyłością: 20 dni postu przerywanego nie zmieniło go znamiennie. U 108 osób z nadwagą i otyłością wczesne okno żywieniowe połączone z ograniczeniem energii dało po 3 miesiącach spadek o 3 lata większy niż samo ograniczenie energii.
Czy wiek metaboliczny wiąże się z cukrzycą?
Nie z glikemią: u 683 dorosłych z cukrzycą typu 2 nie korelował ani z glukozą na czczo, ani z hemoglobiną glikowaną. Rósł natomiast razem ze stopniem otyłości.
Zobacz też: Analiza składu ciała metodą impedancji (BIA), Skład ciała, Podstawowa przemiana materii.
Artykuły: Wiek metaboliczny i wiek biologiczny.