BMI

Jak obliczyć BMI?

BMI oblicza się, dzieląc masę ciała w kilogramach przez kwadrat wzrostu w metrach. Raport Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2000 roku podaje przykład osoby dorosłej ważącej 70 kg przy wzroście 1,75 m: jej BMI wynosi 22,9. Jednostką wskaźnika jest kg/m².

Według raportu BMI jest najbardziej użyteczną, choć zgrubną miarą otyłości na poziomie populacji. Pozwala szacować, jak często otyłość występuje w populacji i jakie niesie ryzyko. Nie oddaje jednak dużego zróżnicowania otyłości między poszczególnymi osobami i populacjami.

Jakie BMI jest prawidłowe?

BMI prawidłowe mieści się według klasyfikacji WHO dla dorosłych w zakresie 18,50–24,99. Klasyfikacja WHO dzieli dorosłych według BMI na kategorie:

• niedowaga: poniżej 18,50;
• zakres prawidłowy: 18,50–24,99;
• nadwaga: 25,00 i więcej, w tym stan przedotyłościowy 25,00–29,99;
• otyłość: I stopnia 30,00–34,99, II stopnia 35,00–39,99 i III stopnia od 40,00.

Granice kategorii nie zależą od wieku i są jednakowe dla obu płci. Klasyfikacja opiera się przede wszystkim na związku BMI z umieralnością. Ryzyko chorób towarzyszących rośnie płynnie i stopniowo, począwszy od BMI powyżej 25. Raport zastrzega, że ten sam wynik nie musi oznaczać tego samego otłuszczenia w różnych populacjach, między innymi z powodu odmiennych proporcji ciała.

Czy BMI dobrze wykrywa nadmiar tkanki tłuszczowej?

BMI nie rozróżnia masy przypadającej na mięśnie i na tłuszcz, więc jego związek z zawartością tłuszczu zmienia się wraz z budową i proporcjami ciała. Powszechnie stosowane progi otyłości według BMI wykrywały nadmiar tkanki tłuszczowej ze zbiorczą czułością 0,50 i swoistością 0,90, więc połowa osób z nadmiarem tłuszczu pozostawała nierozpoznana². Tak wynika z metaanalizy 25 prac, obejmujących 32 próby i łącznie 31 968 osób.

Podobny obraz dało amerykańskie badanie 13 601 dorosłych w wieku 20–79,9 roku³. Za otyłość przyjęto w nim tkankę tłuszczową powyżej 25% masy ciała u mężczyzn i powyżej 35% u kobiet, mierzoną impedancją bioelektryczną. BMI od 30 wskazywał otyłość u 19,1% mężczyzn i 24,7% kobiet, pomiar tłuszczu u 43,9% mężczyzn i 52,3% kobiet. W przedziale BMI 25–29,9 wskaźnik nie odróżniał tkanki tłuszczowej od masy beztłuszczowej u żadnej z płci.

Czy BMI nadaje się do oceny sportowców?

Grupa robocza Komisji Medycznej Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego (MKOl) wyraźnie wyłączyła BMI z listy pojedynczych metod, których surowe wyniki zastępczo opisują skład ciała i przydają się do śledzenia jego zmian⁴. W badaniu 226 sportowców i 213 niesportowców w wieku studenckim swoistość BMI okazała się niska u sportowców obu płci i u mężczyzn niesportowców⁵. Wskaźnik często przypisywał im nadwagę mimo braku nadmiaru tkanki tłuszczowej. Granica BMI najlepiej oddzielająca osoby z nadmiarem tkanki tłuszczowej od pozostałych wyniosła 27,9 u sportowców, 34,1 u zawodników formacji liniowych w futbolu amerykańskim i 27,7 u sportsmenek.

Wśród 1 958 kandydatów do zawodowej ligi futbolu amerykańskiego (NFL) badanych w latach 2010–2016 otyłość według BMI od 30,0 miało 53,4% zawodników⁶. Pomiar składu ciała pletyzmografią powietrzną wskazał otyłość u 8,9%. Według autorów BMI zawyżał w tej grupie częstość otyłości.

U 622 młodych mężczyzn uprawiających różne dyscypliny we Włoszech, w średnim wieku 25,7 roku, klasyfikacja WHO zaliczyła do nadwagi 23,8%, a do otyłości 3,7% badanych⁷. Według procentu tkanki tłuszczowej z pomiaru absorpcjometrią rentgenowską o dwóch energiach (DXA) nadwagę miało 3,1%, a otyłość 0,8%. Zgodność obu klasyfikacji była słaba. Autorzy zaproponowali dla tej grupy progi BMI 28,2 dla nadwagi i 33,7 dla otyłości i uznali, że powinny one trafić do nowych wytycznych.

Czy BMI zależy od wieku i płci?

Procent tkanki tłuszczowej rośnie z wiekiem do 60–65 lat u obu płci, a przy tym samym BMI jest wyższy u kobiet niż u mężczyzn. Procent tłuszczu odpowiadający danemu BMI zmienia się z wiekiem w tempie zależnym od płci, pochodzenia etnicznego i cech indywidualnych⁸. W badaniu HERITAGE, obejmującym 665 białych i czarnoskórych osób w wieku 17–65 lat prowadzących siedzący tryb życia, kobiety miały przy tym samym BMI procent tkanki tłuszczowej wyższy o 10,4 punktu procentowego niż mężczyźni⁹. U mężczyzn zawartość tłuszczu zależała od BMI i od wieku. W cytowanym wcześniej badaniu 13 601 dorosłych trafność BMI w rozpoznawaniu otyłości malała z wiekiem. U mężczyzn wskaźnik korelował silniej z masą beztłuszczową niż z procentem tłuszczu, a u kobiet odwrotnie.

Związek BMI z ryzykiem zgonu u osób starszych opisała metaanaliza 32 badań, w których 197 940 osób w wieku 65 lat i więcej obserwowano średnio przez 12 lat¹⁰. Nadwaga nie wiązała się w tej grupie z większym ryzykiem zgonu. Przy BMI 21,0–21,9 ryzyko było o 12% większe, a przy BMI 20,0–20,9 o 19% większe niż przy 23,0–23,9. Przy wysokim BMI ryzyko zaczynało rosnąć od wartości powyżej 33,0.

Czym uzupełnia się BMI przy ocenie tkanki tłuszczowej?

Obwód talii jest prostym pomiarem, niezależnym od wzrostu, który w przybliżeniu odzwierciedla ilość tłuszczu w jamie brzusznej i całkowitą tkankę tłuszczową. Mierzy się go w połowie odległości między dolnym brzegiem żeber a grzebieniem kości biodrowej. Raport WHO podaje przykładowe progi dla osób pochodzenia europejskiego. Zwiększone ryzyko powikłań metabolicznych zaczyna się od 94 cm u mężczyzn i 80 cm u kobiet, znacznie zwiększone od 102 cm i 88 cm. Raport zaznacza, że to jedynie przykład, a ryzyko przy danym obwodzie różni się między populacjami.

Grupa robocza International Atherosclerosis Society (IAS) i International Chair on Cardiometabolic Risk (ICCR) w stanowisku z 2020 roku uznała, że sam BMI nie wystarcza do oceny ryzyka kardiometabolicznego związanego z nadmiarem tkanki tłuszczowej u dorosłych¹¹. Zaleciła rutynowy pomiar obwodu talii w praktyce klinicznej. Udział tkanki tłuszczowej i masy beztłuszczowej mierzą metody oceny składu ciała, między innymi pomiary antropometryczne, w tym fałdów skórnych, DXA, pletyzmografia powietrzna i analiza impedancji bioelektrycznej. Opisują je hasła Skład ciała i Analiza składu ciała metodą impedancji (BIA).

Jak ocenia się BMI u dzieci i młodzieży?

BMI dziecka ocenia się na krzywych odniesienia BMI dla wieku, czyli siatkach centylowych, które wyrażają wynik jako centyl. WHO opracowała w 2007 roku krzywe BMI dla wieku dla dzieci i młodzieży w wieku 5–19 lat, osobno dla chłopców i dziewcząt¹².

Klasyfikacja masy ciała dzieci i młodzieży jest trudniejsza niż u dorosłych, ponieważ wzrost i skład ciała stale się zmieniają, często w różnym tempie. U dorosłych BMI rośnie z wiekiem bardzo powoli, dlatego ich progi mogą nie zależeć od wieku. U dzieci BMI wyraźnie zmienia się z wiekiem: szybko rośnie w okresie niemowlęcym, spada w wieku przedszkolnym i znów rośnie w okresie dojrzewania. Na granicy 19 lat krzywe WHO dopasowano do dorosłych progów nadwagi i otyłości.

Najczęstsze pytania

Od jakiego BMI zaczyna się otyłość?

Od BMI 30,00 według WHO, która wyróżnia trzy stopnie otyłości: I – 30,00–34,99, II – 35,00–39,99 i III – od 40,00. Progi są te same bez względu na wiek i płeć.

Dlaczego BMI zawyża otyłość u umięśnionych zawodników?

Bo wskaźnik liczy całą masę ciała i nie oddziela mięśni od tłuszczu. U 1 958 kandydatów do zawodowej ligi futbolu amerykańskiego (NFL) BMI od 30,0 wskazywało otyłość u 53,4%, a pletyzmografia powietrzna, mierząca skład ciała, tylko u 8,9%.

Jaki obwód talii oznacza zwiększone ryzyko?

Od 94 cm u mężczyzn i 80 cm u kobiet pochodzenia europejskiego ryzyko powikłań metabolicznych jest według przykładowych progów WHO zwiększone, a od 102 cm i 88 cm znacznie zwiększone. W innych populacjach ten sam obwód może oznaczać inne ryzyko.

Czy nadwaga zwiększa ryzyko zgonu po 65. roku życia?

Nie. W metaanalizie 32 badań z udziałem 197 940 osób w wieku 65 lat i więcej nadwaga nie podnosiła ryzyka zgonu, a wzrost ryzyka pojawiał się dopiero przy BMI powyżej 33,0.

Zobacz też: Skład ciała, Wiek metaboliczny.

Artykuły: BMI u sportowca.