Kategoria wagowa – przedział masy ciała, w którym zawodnik startuje w sporcie z podziałem na wagi, wyznaczony górnym limitem, na przykład do 73 kg w judo mężczyzn1. Masę sprawdza się przy oficjalnym ważeniu przed zawodami. W badaniach sportów walki zebranych w przeglądzie Matthewsa i wsp. odstęp między ważeniem a walką wynosił od 3 do 32 godzin i pozwalał części zawodników walczyć z masą odpowiadającą kategorii nawet o trzy wyższej niż ta z ważenia2. W dietetyce sportowej kategoria wagowa wiąże się ze zbijaniem wagi przed ważeniem i z odbudową masy ciała przed walką.
Jakie kategorie wagowe obowiązują w sportach walki?
Liczba kategorii wagowych zależy od sportu i federacji: seniorzy judo startują w 7 kategoriach, od -60 do +100 kg, a ujednolicone przepisy MMA amerykańskiego stowarzyszenia komisji bokserskich (ABC) przewidują 15 kategorii, od 47,6 kg do ponad 120,2 kg3. Przepisy ABC podają limity w funtach, a kilogramy są przeliczeniem. Kategorii nie dzielą według płci.
| Sport i federacja | Mężczyźni | Kobiety |
|---|---|---|
| Judo, IJF, seniorzy i juniorzy | -60, -66, -73, -81, -90, -100, +100 kg | -48, -52, -57, -63, -70, -78, +78 kg |
| Boks olimpijski, World Boxing, elita4 | 50 (od 47), 55, 60, 65, 70, 75, 80, 85, 90, +90 kg | 48 (od 45), 51, 54, 57, 60, 65, 70, 75, 80, +80 kg |
| Karate kumite, WKF, seniorzy i U215 | -60, -67, -75, -84, +84 kg | -50, -55, -61, -68, +68 kg |
| Taekwondo, WT, kategorie olimpijskie6 | -58, -68, -80, +80 kg | -49, -57, -67, +67 kg |
| Kickboxing, WAKO, seniorzy7 | -51, -54, -57, -60, -63,5, -67, -71, -75, -81, -86, -91, +91 kg | -48, -52, -56, -60, -65, -70, +70 kg |
World Boxing stosuje te same kategorie w grupie do 19 lat. Na igrzyskach w Los Angeles w 2028 roku boks będzie miał po 7 kategorii dla mężczyzn i dla kobiet8. Polski Związek Bokserski przyjął w regulaminach mistrzostw Polski na 2026 rok te same limity co World Boxing w grupie elity9. Poza igrzyskami World Taekwondo prowadzi u seniorów po 8 kategorii dla każdej płci.
Jak wygląda ważenie przed zawodami?
Ważenie odbywa się, zależnie od federacji, od 48–72 godzin przed zawodami do rana w dniu walki4, 7. W judo, karate i boksie olimpijskim zawodnik wchodzi na oficjalną wagę tylko raz1, 4, 5. Zasady głównych federacji: - judo (IJF): oficjalne ważenie dzień przed zawodami o 16:00, a rano w dniu zawodów ważenie losowe 4 zawodników z każdej kategorii, z wyjątkiem kategorii „plus”; - taekwondo (WT): ważenie ogólne dzień przed zawodami z możliwością drugiej próby i ważenie losowe rano w dniu zawodów; - karate (WKF): ważenie najpóźniej dzień przed startem kategorii; - boks olimpijski (World Boxing): ważenie rano w dniu walki, a od końca ważenia do pierwszej walki mijają co najmniej 3 godziny; - kickboxing (WAKO): ważenie przy rejestracji 48–72 godziny przed zawodami, z drugą szansą po godzinie, a w konkurencjach ringowych dodatkowe ważenie w dniu walki, z drugą szansą po 45 minutach; walki zaczynają się co najmniej 3 godziny po nim; - MMA (ABC): przepisy nie określają terminu ważenia.
Skutki nadwagi także zależą od przepisów. W boksie olimpijskim nadwaga oznacza walkower. W MMA według przepisów ABC cięższy zawodnik może przy nadwadze ważyć najwyżej 5 funtów więcej od lżejszego rywala.
Jaka jest tolerancja przy ważeniu?
Tolerancja przy ważeniu wynosi w judo i taekwondo 5% ponad limit kategorii przy ważeniu losowym w dniu zawodów, w karate 0,2 kg u mężczyzn i 0,5 kg u kobiet, a w kickboxingu WAKO tolerancji nie ma 1, 5–7. Judoka z kategorii -73 kg może więc przy ważeniu losowym ważyć najwyżej 76,7 kg, a judoczka z kategorii -63 kg najwyżej 66,2 kg. Zawodnik, który przekroczy tę granicę, nie startuje.
Kadeci judo ważą się w bieliźnie i z tego powodu mają tolerancję 0,2 kg; granica 5% dotyczy ważenia losowego.
Ile masy zawodnicy tracą przed ważeniem i odzyskują po nim?
Zawodnicy sportów walki tracą przed ważeniem zwykle mniej niż 5% masy ciała w ciągu 7–14 dni, a utratę ponad 5% opisano tylko w sambo, MMA i muay thai10. Według przeglądu 53 prac o judo wagę zbija 40–92,9% judoków, typowo o około 5% masy ciała11. Po wprowadzeniu w 2013 roku tolerancji 5% przy ważeniu w dniu zawodów judocy zbijali 5,8–6,8% masy ciała.
W przeglądzie Matthewsa i wsp. największe zmiany opisano w dwóch grupach zawodników MMA: spadek masy przed ważeniem o 7,4 kg, czyli około 10%, w jednej i przyrost po ważeniu o 7,4 kg (11,7%) w drugiej. Wśród 399 zawodowych bokserów masa wzrosła po ważeniu u 97,5%, średnio o 4,4 kg (7,2% masy ciała), a u 20,6% o co najmniej 10%12. Czy odzyskana masa oznacza pełne nawodnienie, omawia hasło Nawodnienie po ważeniu.
Czy dzieci i nastolatki startują w kategoriach wagowych?
Młodzi zawodnicy mają własne kategorie wagowe: kadeci judo w wieku poniżej 18 lat mają 8 kategorii z limitami od -50 do +90 kg, a kadeci karate w wieku 14–15 lat 5 kategorii: -52, -57, -63, -70 i +70 kg1, 5. U kadetów judo obowiązuje przy ważeniu losowym ta sama tolerancja 5% co u seniorów.
Przegląd Lakicevic i wsp. wykazał zbijanie wagi u 25–94% młodych zawodników olimpijskich sportów walki, zależnie od sportu, wieku i poziomu, o od około 1% do 6,3% masy ciała13. Dzieci pocą się słabiej niż dorośli, więc w saunie ich temperatura głęboka rośnie szybciej14. W ankiecie wśród 822 judoków z Brazylii zawodnicy zaczynali zbijać wagę średnio w wieku 12,6 roku15. Autorzy przeglądu postulują ścisłe uregulowanie zbijania wagi u młodych, a najlepiej jego zakaz. Sportowy Dietetyk nie zaleca zbijania wagi zawodnikom w okresie wzrostu.
Najczęstsze pytania
Ile kategorii wagowych jest w judo?
Siedem dla mężczyzn i siedem dla kobiet w grupie seniorów i juniorów: od -60 do +100 kg oraz od -48 do +78 kg. Kadeci i kadetki mają po 8 własnych kategorii.
Co grozi zawodnikowi, który nie zrobi wagi?
Zależy to od federacji. W boksie olimpijskim nadwaga kończy się walkowerem, a judoka, który przy ważeniu losowym przekroczy limit o ponad 5%, nie zostaje dopuszczony do startu.
Czy w MMA kobiety i mężczyźni mają osobne kategorie wagowe?
Nie według ujednoliconych przepisów ABC, które podają jedną listę 15 kategorii bez podziału na płeć.
Ile czasu mija od ważenia do walki?
Zależnie od sportu i organizacji: w badaniach zebranych w jednym przeglądzie od 3 do 32 godzin. W boksie olimpijskim od końca ważenia do pierwszej walki mijają co najmniej 3 godziny.
Zobacz też: Zbijanie wagi przed zawodami, Nawodnienie po ważeniu, Ładowanie wodą.
Artykuły: Kategorie wagowe.
Dieta: Dieta w sportach walki