Żele energetyczne na rowerze przydają się dopiero wtedy, gdy jedziesz dłużej niż godzinę. Typowy żel daje około 25 g węglowodanów1, a na jeździe trwającej od godziny do 2,5 godziny celujesz w 30–60 g węglowodanów na godzinę2. Na takiej jeździe wychodzi z tego orientacyjnie od jednego do dwóch i pół żelu na godzinę, popijanych wodą, albo żel na zmianę z napojem i zwykłym jedzeniem. Żołądek przyzwyczajasz do tego na treningach, zanim zabierzesz żele na wyścig3.
Ile węglowodanów ma żel energetyczny?
Typowy żel w saszetce 30–40 g daje około 25 g węglowodanów, a część żeli zawiera też kofeinę albo elektrolity. Tak opisuje je Międzynarodowy Komitet Olimpijski (MKOl).
Żel energetyczny to półstała porcja węglowodanów w małej saszetce, którą zjadasz w czasie jazdy. Żele w sprzedaży bardzo się jednak różnią. Porównanie żeli wielu producentów pokazało w porcji od 18 do 51 g węglowodanów, średnio 26 g4.
Ile gramów węglowodanów ma Twój żel, sprawdź na opakowaniu i planuj jazdę w gramach, a nie w saszetkach. W naszych wyliczeniach przyjmujemy żel z 25 g węglowodanów.
Od jakiej długości jazdy żele energetyczne na rower mają sens?
Żele energetyczne na rower mają sens na jeździe dłuższej niż godzina. Przy mocnej jeździe trwającej około godziny wystarczają małe ilości węglowodanów, a nawet samo przepłukanie ust słodkim napojem.
Ilość węglowodanów zależy od tego, jak długo jedziesz2, 5:
- do godziny: dużych ilości nie potrzebujesz; przy mocnym tempie pomaga kilka łyków słodkiego napoju albo samo przepłukanie nim ust,
- od godziny do 2,5 godziny: 30–60 g na godzinę,
- ponad 2,5 godziny: może się opłacać nawet do 90 g na godzinę.
Górną granicę 90 g węglowodanów na godzinę MKOl wiąże z zawodami dłuższymi niż około 3 godziny, czyli z progiem nieco wyższym niż 2,5 godziny z powyższej listy, i radzi przećwiczyć ją najpierw na treningach.
Ilość na godzinę nie zależy od tego, ile ważysz5. Zależy za to od tempa. Na spokojnej, turystycznej jeździe spalasz mniej węglowodanów, więc możesz jeść mniej.
Ile żeli energetycznych zjeść na godzinę jazdy?
Przy żelu z 25 g węglowodanów to według naszego przeliczenia orientacyjnie od 1 do 2,5 żelu na godzinę na jeździe trwającej od godziny do 2,5 godziny, jeśli jesz same żele. Część węglowodanów lepiej wziąć z napoju i zwykłego jedzenia6.
| Czas jazdy | Węglowodany na godzinę | Ile to żeli po 25 g, gdy jesz same żele | Przykład na godzinę jazdy |
|---|---|---|---|
| do 1 godziny | małe ilości albo wcale | 0 | woda; przy mocnym tempie kilka łyków napoju sportowego |
| od 1 do 2,5 godziny | 30–60 g | 1,2–2,4 | 1 żel i 0,5 l napoju z 6% węglowodanów: 55 g |
| ponad 2,5 godziny | do 90 g | do 3,6 | 2 żele i 0,5 l napoju z 6% węglowodanów: 80 g |
Liczby żeli w tabeli przeliczyliśmy sami dla żelu z 25 g węglowodanów.
Napój sportowy ma 5–8% węglowodanów. Napój z 6%, na przykład domowy izotonik z 60 g cukru na litr, daje 30 g w pół litra.
W żelach i napojach na jazdę dłuższą niż 2,5 godziny szukaj mieszanki glukozy z fruktozą. Samej glukozy organizm spala najwyżej około 60 g na godzinę, a fruktoza wchłania się w jelicie inną drogą. Takie mieszanki według MKOl lepiej się wchłaniają i rzadziej dają kłopoty z brzuchem.
Plan z samych żeli wygląda prosto na papierze, ale część żelu łatwo zostawić w saszetce i wtedy możesz zjeść mniej, niż planujesz. Lepiej więc łączyć napoje, żele, żelki i stałe jedzenie.
Kiedy zjeść pierwszy żel i co ile następne?
Pierwszy żel zjedz w pierwszej godzinie jazdy, a kolejne rozkładaj równo do końca trasy. Międzynarodowe Towarzystwo Żywienia Sportowego (ISSN), amerykańskie stowarzyszenie, przy mocnym wysiłku dłuższym niż godzina radzi przyjmować węglowodany małymi porcjami przez cały czas jazdy7.
Przy mocnym wysiłku dłuższym niż godzina ISSN radzi popijać napój z węglowodanami co 10–15 minut. Dla żeli oznacza to rozłożenie ich równo: przy dwóch żelach na godzinę wychodzi jeden co 30 minut, a między nimi popijasz wodę.
Nie czekaj z jedzeniem do kryzysu. Już 20–30 g glukozy na godzinę może częściowo wyręczyć wątrobę, która w czasie jazdy stale oddaje cukier do krwi, i odsunąć spadek cukru we krwi.
Nie zjadaj też kilku żeli naraz, żeby „nadrobić” zaległość. Dolegliwości pojawiają się częściej przy bardzo stężonych porcjach węglowodanów8.
Czym popijać żel: wodą czy izotonikiem?
Żel popijaj wodą. Gdy pijesz też napój sportowy, licz jego węglowodany razem z żelami, bo bardzo stężona porcja cukru w żołądku częściej wywołuje dolegliwości8, 9.
Popijaj węglowodany wystarczającą ilością wody albo wybieraj rzadsze napoje, żeby w żołądku nie powstał bardzo stężony roztwór9. Autorzy porównania żeli uważają, że żel zjedzony z małą ilością płynu może wywołać kłopoty, jeśli jego skład nie sprzyja opróżnianiu żołądka.
W badaniu kolarzy organizm spalał węglowodany z żelu popijanego zwykłą wodą w podobnym tempie co z napoju sportowego z tą samą ilością cukru i płynu10.
Ile wody wypić w sumie, zależy od Twojego potu. MKOl radzi pić tyle, żeby w trasie stracić mniej niż około 2% masy ciała, i nie pić tyle, żeby przybrać na wadze.
Żele energetyczne z kofeiną: ile kofeiny i kiedy?
Według MKOl 100–300 mg kofeiny przyjęte po 15–80 minutach wysiłku wytrzymałościowego może poprawić wynik jazdy na czas o 3–7%. Żel z kofeiną sprawdź najpierw na treningu.
Kofeina to związek pobudzający ośrodkowy układ nerwowy: w umiarkowanych dawkach zwiększa czujność i zmniejsza senność11. Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznaje jednorazowo do 200 mg kofeiny ze wszystkich źródeł, czyli około 3 mg na kilogram masy ciała, za bezpieczne dla zdrowych dorosłych. Dotyczy to także przyjęcia mniej niż 2 godziny przed intensywnym wysiłkiem w zwykłych warunkach.
W badaniach żele z kofeiną miały po 100 mg12. Dwa takie żele to już 200 mg, czyli tyle, ile EFSA uznaje za bezpieczne jednorazowo; górna wartość z zakresu MKOl, 300 mg, jest od tej granicy wyższa1, 11. Kawa przed wyjazdem dokłada swoje. W ciągu doby EFSA nie widzi obaw u zdrowych dorosłych do 400 mg rozłożonych na cały dzień.
Na wieczorną jazdę bierz żele bez kofeiny. Już 100 mg kofeiny przyjęte blisko snu może u części dorosłych wpłynąć na długość i przebieg snu. Dawkę i porę przyjęcia MKOl radzi przećwiczyć na treningu przed startem.
Młodym kolarzom przed osiemnastką dawaj na co dzień żele bez kofeiny, a żel z kofeiną rozważ z dietetykiem dopiero przy ciężkim, wyczynowym treningu.
Jak nie zepsuć sobie żołądka żelami na rowerze?
Przećwicz żele na treningowych jazdach, zanim weźmiesz je na wyścig. Kłopoty z brzuchem w czasie wysiłku ma 30–50% sportowców, przeważnie łagodne.
Trening jelita to regularne jedzenie i picie na treningach, które przyzwyczaja żołądek i jelito do ilości planowanych na zawody13. MKOl radzi ćwiczyć jedzenie na treningach i wypracować własny plan na zawody.
Rady na kłopoty z brzuchem w czasie wysiłku mają za sobą niewiele badań, ale autorzy przeglądu o dolegliwościach jelitowych uważają, że działają:
- dzień, a nawet kilka dni przed startem jedz mniej produktów bogatych w błonnik,
- w porcjach na rower unikaj białka, tłuszczu, błonnika i nabiału,
- nie pij napojów z samą fruktozą; mieszanka glukozy z fruktozą może być lepiej znoszona,
- startuj nawodniony i nie dopuszczaj do odwodnienia, bo nasila ono objawy,
- nowy plan jedzenia sprawdź na kilku treningach przed startem.
Aspiryna i leki przeciwzapalne, takie jak ibuprofen, mogą zwiększać przepuszczalność jelita i częstość dolegliwości. Przed startem nie sięgaj po nie bez zgody lekarza, a leków przyjmowanych na stałe nie odstawiaj na własną rękę.
Jeśli jesteś na redukcji albo jesz mało węglowodanów, Twoje jelito prawdopodobnie wchłonie w trakcie jazdy mniej cukru.
Większość dolegliwości w wysiłku nie zagraża zdrowiu, ale niektóre, jak krwotoczne zapalenie żołądka czy niedokrwienie jelita, mogą być poważnym problemem medycznym. Krew w stolcu albo silny ból brzucha w czasie jazdy lub po niej to powód, żeby iść do lekarza.
Żele czy batony energetyczne i zwykłe jedzenie: co wybrać na rower?
Na rower możesz wziąć żel, baton, napój albo zwykłe jedzenie i łączyć je według smaku i tolerancji. Batony energetyczne mają więcej węglowodanów w porcji niż żel, ale stałe jedzenie częściej obciąża żołądek1, 8.
| Forma | Węglowodany w porcji | Na co uważać |
|---|---|---|
| Żel w saszetce 30–40 g | około 25 g | popijaj wodą; część żelu łatwo zostawić w saszetce |
| Żelki sportowe | około 5 g w sztuce | w badaniach z długą jazdą na rowerze organizm wykorzystywał je podobnie jak żel i napój |
| Baton sportowy | 40–50 g, do tego 5–10 g białka; zwykle mało tłuszczu i błonnika | stałe jedzenie zmniejsza wchłanianie wody |
| Napój sportowy | 5–8%, czyli 25–40 g w 0,5 l | daje naraz płyn i węglowodany; formy płynne zwykle mniej obciążają żołądek |
| Zwykłe jedzenie, np. 2 wafle ryżowe z powidłami śliwkowymi i płatkami migdałowymi | 42 g (nasze wyliczenie) | wybieraj produkty z małą ilością tłuszczu, białka i błonnika |
Baton sportowy może też zawierać składniki, które zwiększają ryzyko zanieczyszczenia produktu.
Kolarze w symulacji wyścigu mieli w końcowej próbie moc o 3,9% niższą po samych batonach niż po żelach, a batony częściej wywoływały u nich nudności, uczucie pełności i skurcze brzucha14. Gdy stałe jedzenie łączysz z napojem i żelem, te kłopoty wydają się znikać. Plan jedzenia i picia na 2, 3 i 4 godziny trasy, z porcjami do spakowania, rozpisaliśmy w tekście o tym, co jeść na długiej jeździe.
Z gabinetu
Kolarzom radzę liczyć na rowerze gramy węglowodanów, a nie saszetki, bo żele mają bardzo różny skład. Przy jeździe do godziny żel zwykle nie jest potrzebny. Na dłuższej trasie zaczynamy od jednego żelu na godzinę popijanego wodą, a resztę dokładam z napoju albo zwykłego jedzenia. Nowy żel, zwłaszcza z kofeiną, proszę sprawdzić najpierw na treningowej jeździe, nigdy pierwszy raz na wyścigu. Kto ma kłopoty z brzuchem, ćwiczy jedzenie na rowerze tak samo regularnie jak samą jazdę. Przy krwi w stolcu albo silnym bólu brzucha odsyłam do lekarza. Z rodzicami młodych kolarzy zaczynam od żeli bez kofeiny, a żel z kofeiną rozważam dopiero przy dużej liczbie godzin ciężkiego, wyczynowego treningu.
Najczęstsze pytania o żele energetyczne
Ile żeli energetycznych zabrać na czterogodzinną jazdę?
Przy 30–60 g węglowodanów na godzinę na 4 godziny wychodzi według naszego przeliczenia 120–240 g, czyli 5–10 żeli po 25 g, jeśli pijesz samą wodę. Z dwoma bidonami napoju z 6% węglowodanów wystarczą 2–6 żeli.
Dwa bidony po 0,75 l napoju z 6% węglowodanów dają 90 g węglowodanów, resztę uzupełniasz żelami. Więcej, do 90 g na godzinę, jedz dopiero wtedy, gdy masz to przećwiczone na treningach.
Co jeść na rowerze zamiast żeli?
Na rowerze możesz jeść zwykłe jedzenie z małą ilością tłuszczu, białka i błonnika, na przykład wafle ryżowe z powidłami, i pić napój z węglowodanami.
Żele i napoje sportowe dają energię w wygodnej formie, ale nie są obowiązkowe. Dwa wafle ryżowe z powidłami śliwkowymi i płatkami migdałowymi mają według naszego wyliczenia 42 g węglowodanów, prawie tyle co dwa żele.
Czy żel z glukozą i fruktozą jest lepszy od żelu z samą glukozą?
Na jazdę dłuższą niż 2,5 godziny szukaj żelu z mieszanką glukozy i fruktozy. Takie mieszanki według MKOl lepiej się wchłaniają i rzadziej dają kłopoty z brzuchem.
Samej glukozy organizm spala najwyżej około 60 g na godzinę, a fruktoza wchłania się w jelicie inną drogą.
Czy żele energetyczne działają tak samo na redukcji?
Niekoniecznie. Jeśli jesteś na redukcji albo jesz mało węglowodanów, Twoje jelito prawdopodobnie wchłonie w trakcie jazdy mniej cukru.
Żołądek i jelito przyzwyczajają się do jedzenia w trakcie wysiłku. MKOl radzi ćwiczyć jedzenie na treningach i wypracować własny plan na zawody.
Czy żel energetyczny może dać pozytywny wynik kontroli antydopingowej?
Może, jeśli zawiera substancję zakazaną niewymienioną na etykiecie. Takie produkty MKOl uznaje za najbardziej niepokojącą przyczynę nieświadomego pozytywnego wyniku kontroli.
Jeśli startujesz w zawodach z kontrolą antydopingową, wybieraj żele i batony sprawdzone na obecność substancji zakazanych w niezależnym programie badań. Według MKOl takie programy zmniejszają ryzyko, ale nie dają pełnej gwarancji. Kto odpowiada za taką wpadkę, wyjaśnia hasło Zanieczyszczone suplementy.
Czy młody kolarz może jeść żele z kofeiną?
Zwykle wystarczą mu żele bez kofeiny. Żel z kofeiną można rozważyć tylko przy dużej liczbie godzin ciężkiego, wyczynowego treningu, a decyzję podejmuje dietetyk razem z rodzicem. EFSA uznaje u dzieci i młodzieży za bezpieczne do 3 mg kofeiny na kilogram masy ciała na dobę, licząc wszystkie źródła.
Nastolatek, który trenuje, powinien pokrywać swoje potrzeby przede wszystkim jedzeniem15. Przy chorobach, lekach stałych albo objawach ze strony serca o kofeinie decyduje także lekarz. Dawkę ustala dietetyk w granicach poziomu EFSA, a żel powinien być badany na obecność substancji zakazanych i najpierw sprawdzony na treningu, nie przed wyścigiem. W Polsce ustawa o zdrowiu publicznym zakazuje sprzedaży osobom poniżej 18 lat napojów energetycznych z dodatkiem kofeiny lub tauryny16.
Czy po pięćdziesiątce można brać żele z kofeiną?
O kofeinie przed jazdą po pięćdziesiątce mamy mało danych: EFSA nie znalazła badań kofeiny przed intensywnym wysiłkiem u osób w średnim i starszym wieku, a jej opinia nie obejmuje osób chorych. Przy chorobie serca albo nadciśnieniu o kofeinie zdecyduj z lekarzem.
Wśród krótkotrwałych działań niepożądanych kofeiny EFSA wymienia przerywany sen i niepokój. Jeśli zauważysz je po żelu z kofeiną, wróć do żeli bez niej.

